Vraag

10 nov. 2025

Schriftelijke vragen Vogelgriep: grote zorgen om nieuwe uitbraken

I – Inleiding

De afgelopen weken is bij meerdere Nederlandse pluimveehouders, hobbyhouders en een dierentuin vogelgriep vastgesteld. Al meer dan 400.000 dieren moesten preventief worden afgemaakt.[1] Ook in de landen om ons heen is de situatie zorgelijk. In Duitsland zijn sinds 1 augustus al 58 uitbraken geteld.[2] Het Ministerie van LVVN heeft inmiddels een landelijke ophok- en afschermplicht ingesteld voor pluimvee.[3]
In de Achterhoek, in de gemeente Bronckhorst, zijn in korte tijd al drie bedrijven geraakt: twee hobbyhouders met watervogels en pluimvee,[4] en een bedrijf met 5000 fazanten.[5] De gemeente Bronckhorst neemt de uitbraken serieus en heeft aangegeven de situatie nauwlettend te volgen, samen met de NVWA.[6]

Ook wilde vogels worden massaal getroffen. Naast eenden, ganzen, zwanen, grote sterns, kokmeeuwen, jan-van-genten en grote jagers sterven ook kraanvogels in recordaantallen aan het virus.[7]

Wat de situatie extra zorgelijk maakt, is dat vogelgriep in de Verenigde Staten weinig prioriteit heeft onder de huidige regering en uitbraken nauwelijks worden gemonitord vanwege de aanhoudende shutdown van de Amerikaanse overheid.[8] [9] En dat terwijl virologen ervoor waarschuwen dat het toenemende aantal besmettingen bij Amerikaanse melkveehouders en geitenbedrijven de kans op een voor mensen gevaarlijke virusvariant en een nieuwe pandemie vergroot.[10] 
 

In de Statenbrief van 7 november 2023 over de verdeling van verantwoordelijkheden met betrekking tot de vogelgriep[11] heeft het College aangegeven dat de regierol voor wilde vogels bij het Rijk ligt. Vanwege de risico’s voor volksgezondheid en biodiversiteit hebben gemeenten, waterschappen en terreinbeheerders in de rol van beheerders van de groene ruimte de verantwoordelijkheid voor het verwijderen van zieke en dode vogels op zich genomen. In sommige provincies heeft het waterschap of de veiligheidsregio hierbij een regionale regiorol en wordt een beroep gedaan op de provincie voor financiële ondersteuning.
De verantwoordelijkheid voor de aanpak in de pluimveesector ligt volledig bij het Rijk
Provincies zijn met het Rijk in overleg over extra middelen voor terreinbeheerders. Het Rijk heeft overwogen om pluimveebedrijven in risicovolle gebieden zoals wetlands te gaan verplaatsen. Daarnaast wordt in Nederland geëxperimenteerd met de vaccinatie van kuikens.

Gezien de toenemende urgentie en het dreigende gevaar dat uitgaat van de vogelgriep, heeft de Partij voor de Dieren de volgende vragen:

1.       Hoe kijkt het College naar de veranderende situatie met betrekking tot de vogelgriep, waarbij het grote aantal uitbraken in korte tijd, het toenemende aantal besmettingen onder zoogdieren, de verhoogde kans op het ontstaan van voor mensen gevaarlijke virusvarianten en de lakse houding van de Verenigde Staten wereldwijd tot toenemende zorgen onder virologen en kennisinstituten leiden?

2.       De situatie verandert met de dag. Volgt de provincie Gelderland het aantal uitbraken op de voet? Zo ja, welke afdeling is hiermee belast? Met welke instanties en overheden in binnen- en buitenland staat de provincie Gelderland hierover in contact?

3.       Heeft de provincie Gelderland inzicht in hoeveel wilde vogels, zoogdieren en gehouden dieren in de afgelopen jaren in de provincie aan vogelgriep zijn gestorven? Kunnen deze cijfers worden gedeeld, per jaar en soort?

4.       Zijn er in Gelderland besmettingen van koeien en andere gehouden zoogdieren bekend?

5.       Zijn er in Gelderland plannen om gehouden zoogdieren uit voorzorg te testen, aangezien deze dieren zelf nauwelijks ziekteverschijnselen vertonen en van het vogelgriepvirus herstellen, maar volgens virologen een rol kunnen spelen bij het ontstaan van voor mensen gevaarlijke virusvarianten? Zo nee, waarom niet.

6.       Wat gaat de provincie Gelderland in haar rol van gebiedsregisseur[12] doen om uitbraken van het vogelgriepvirus en de risico’s voor dieren en mensen te voorkomen dan wel te beheersen? Zijn er gerichte plannen voor pluimveedichte gebieden zoals de Gelderse Vallei?

7.       Welke consequenties hebben de nieuwe vogelgriepuitbraken voor het faunabeheer en de jacht in Gelderland? Zijn er plannen om de jacht op (water)vogels stil te leggen? Zo nee, waarom niet?

8.       Wat doet de provincie Gelderland om gemeenten, zoals de gemeente Bronckhorst, te ondersteunen bij uitbraken van het vogelgriepvirus?

9.       Komt er vanuit de provincie Gelderland een vorm van ondersteuning voor Gelderse dierenambulances en wildopvangcentra die te maken krijgen met slachtoffers van de vogelgriep? Zo nee, waarom niet?

10.   Denkt de provincie Gelderland gezien de recente zorgelijke ontwikkelingen na over (financiële) ondersteuning van de waterschappen en terreinbeheerders bij het verwijderen en bergen van dode watervogels? Zo nee, waarom niet?

11.   Denkt de provincie Gelderland samen met de waterschappen en terreinbeherende organisaties na over het toewijzen van een regionale regierol bij het verwijderen van dodelijke slachtoffers van de vogelgriep en andere taken? Zo nee, waarom niet?

12.   Wat is de status van het overleg tussen provincies en het Rijk over extra middelen voor terreinbeheerders?

13.   Denkt de provincie Gelderland gezien de recente zorgelijke ontwikkelingen na over extra voorlichting aan inwoners over het herkennen van dieren die zijn besmet met het vogelgriepvirus en de risico’s van contact met dode en zieke vogels?

14.   In hoeverre is de provincie Gelderland betrokken bij de voorbereidingen op een nieuwe pandemie? Wordt er gewerkt aan een provinciaal actieplan?

15.   Hoe kijkt het College naar het gecombineerd houden van kippen en watervogels? Is dit nog wel verstandig in deze tijd?

16.   Hoe kijkt het College naar het grootschalig fokken en houden van beschermde in het wild levende vogels, zoals fazanten, in relatie tot de vogelgriep? Zou het gezien de huidige omstandigheden niet beter zijn om deze vorm van veehouderij te ontmoedigen?

17.   Deelt het College de zorgen van virologen over de rol die de vee-industrie speelt bij het ontstaan van voor mensen gevaarlijke varianten van het vogelgriepvirus, omdat het virus zich razendsnel verspreidt in stallen vol genetisch identieke dieren en sneller kan muteren? Zo ja, wat gaat de provincie hiertegen toen? Zo nee, op welke bronnen baseert u zich?

18.   Welke mogelijkheden heeft de provincie om structureel in te zetten op preventieve maatregelen om toekomstige uitbraken te voorkomen, zoals het verminderen van het aantal dieren per hectare en het instellen van zones tussen pluimveebedrijven enerzijds en waterrijke natuurgebieden en bewoond gebied anderzijds?

10 november 2025

Danielle van de Weerd, Partij voor de Dieren

[2] https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/europe-races-lock-down-poultry-bird-flu-takes-hold-2025-11-05/?link_source=ta_bluesky_link&taid=690b83c5f274f700013463ce&utm_campaign=trueanthem&utm_medium=social&utm_source=bluesky

[3] https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/vogelgriep/nieuws/2025/10/16/landelijke-ophok--en-afschermplicht-vanwege-vogelgriep-ingesteld

[4] https://www.gelderlander.nl/bronckhorst/opnieuw-vogelgriep-in-de-achterhoek-eigenaren-moeten-tot-hun-spijt-afscheid-nemen-van-tientallen-dieren~a9df04d1/

[5] https://nos.nl/artikel/2588186-nvwa-ruimt-5000-fazanten-bij-bedrijf-in-achterhoek-vanwege-vogelgriep

[6] https://www.contactnoord.nl/nieuws/algemeen/531788/vogelgriep-raast-door-de-achterhoek

[7] https://www.trouw.nl/duurzaamheid-economie/kraanvogels-gaan-massaal-dood~bb1468ca/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F

[8] https://www.humaneworld.org/en/blog/bird-flu-cases-soar-us-government-shutdown

[9] https://www.scientificamerican.com/article/why-bird-flu-is-surging-again-and-what-it-means-for-public-health/

[12] https://www.gelderland.nl/projecten/vitaal-landelijk-gebied-gelderland/uitvoering

Beantwoording schriftelijke Statenvragen Statenlid Danielle van de Weerd van Partij voor de Dieren over vogelgriep

Ingevolge het bepaalde in artikel 39 van het Reglement van Orde Provinciale Staten van Gelderland doen wij u hieronder het antwoord van ons college op de vragen van Danielle van de Weerd toekomen.

Vraag 1:

Hoe kijkt het College naar de veranderende situatie met betrekking tot de vogelgriep, waarbij het grote aantal uitbraken in korte tijd, het toenemende aantal besmettingen onder zoogdieren, de verhoogde kans op het ontstaan van voor mensen gevaarlijke virusvarianten en de lakse houding van de Verenigde Staten wereldwijd tot toenemende zorgen onder virologen en kennisinstituten leiden?

Antwoord:

Wij delen de zorgen over de uitbraken en wij zien de impact hiervan op de Gelderse samenleving. We hebben hoge verwachtingen van de vaccinatiestrategie die door het Rijk is ingezet. De eerste uitkomsten van landelijke proeven laten zien dat bestrijding via vaccinatie effectief is, waarbij de producten nog steeds exporteerbaar zijn in de Unie.

Vraag 2:

De situatie verandert met de dag. Volgt de provincie Gelderland het aantal uitbraken op de voet? Zo ja, welke afdeling is hiermee belast? Met welke instanties en overheden in binnen- en buitenland staat de provincie Gelderland hierover in contact?

Antwoord:

Nee, de provincie heeft geen rol in de monitoring van het aantal uitbraken. Het ministerie van LVVN is daarin het bevoegd gezag, en de NVWA treedt op zodra zich een besmetting voordoet. De betrokken gemeente (burgemeester) wordt door het ministerie van LVVN geïnformeerd. 

Vraag 3:

Heeft de provincie Gelderland inzicht in hoeveel wilde vogels, zoogdieren en gehouden dieren in de afgelopen jaren in de provincie aan vogelgriep zijn gestorven? Kunnen deze cijfers worden gedeeld, per jaar en soort?

Antwoord:

Nee, we hebben geen exact inzicht in hoeveel wilde vogels aan vogelgriep zijn gestorven de laatste jaren. De NVWA en het Dutch Wildlife Health Centre (DWHC) voeren landelijk onderzoek uit aan de hand van ingezonden dode (wilde) vogels. Daarbij: niet alle dode vogels zullen gevonden worden, bijvoorbeeld omdat deze als prooi dienen voor andere dieren of door landschappelijke inrichting simpelweg niet gevonden worden. De NVWA houdt dit jaar wel een actuele kaart [1] bij waar positief geteste gevallen onder wilde vogels weergegeven zijn, op basis van onderzoek van het DWHC. Het DWHC publiceert maandelijks haar resultaten van de vogelgrieptesten [2]. Bij zoogdieren en gehouden dieren zijn bij ons geen vogelgriepbesmettingen bekend.

Vraag 4:

Zijn er in Gelderland besmettingen van koeien en andere gehouden zoogdieren bekend?

Antwoord:

Die zijn ons niet bekend. Voor medewerkers van onderzoeksinstellingen, dierenartsen of veehouders geldt de meldplicht richting de NVWA als vogelgriep bij een zoogdier wordt aangetroffen.

Vraag 5:

Zijn er in Gelderland plannen om gehouden zoogdieren uit voorzorg te testen, aangezien deze dieren zelf nauwelijks ziekteverschijnselen vertonen en van het vogelgriepvirus herstellen, maar volgens virologen een rol kunnen spelen bij het ontstaan van voor mensen gevaarlijke virusvarianten? Zo nee, waarom niet

Antwoord:

Wij hebben geen provinciale plannen, ook hier volgen wij het nationaal beleid van het Ministerie van LVVN.

Vraag 6:

Wat gaat de provincie Gelderland in haar rol van gebiedsregisseur [3] doen om uitbraken van het vogelgriepvirus en de risico’s voor dieren en mensen te voorkomen dan wel te beheersen? Zijn er gerichte plannen voor pluimveedichte gebieden zoals de Gelderse Vallei?

Antwoord:

Op dit moment hebben we geen ruimtelijke beleidsregels om gebiedsgerichte uitbraken van vogelgriep te voorkomen dan wel te beheersen. Het Ministerie is hier verantwoordelijk.

Vraag 7:

Welke consequenties hebben de nieuwe vogelgriepuitbraken voor het faunabeheer en de jacht in Gelderland? Zijn er plannen om de jacht op (water)vogels stil te leggen? Zo nee, waarom niet?

Antwoord:

Wij zijn geen bevoegd gezag als het gaat om sluiting van de jacht op wildsoorten. In de Kamerbrief van 27 januari 2023 licht de minister toe waarom het stilleggen van jacht en faunabeheer bij een uitbraak van vogelgriep geen onderdeel (meer) uitmaakt van de te nemen maatregelen. Zij heeft hiertoe de Deskundigengroep Dierziekten gevraagd wat de effecten van faunabeheer zijn binnen beperkingszones op het vogelgriepriscio ten opzichte van het vóórkomen van besmette wilde vogels buiten beperkingszones. Hieruit blijkt dat er geen gegevens zijn die aangeven wat de bijdrage is van faunabeheer met betrekking tot het verstoren van wilde vogels. Bovendien geeft de minister aan dat er zwaarwegende belangen (met name voor provincies) zijn om faunabeheer wél te blijven uitvoeren en dat verstoring van vogels door vele andere factoren plaats kan vinden [4].

Vraag 8:

Wat doet de provincie Gelderland om gemeenten, zoals de gemeente Bronckhorst, te ondersteunen bij uitbraken van het vogelgriepvirus?

Antwoord:

Wij hebben daarin geen rol.

Vraag 9:

Komt er vanuit de provincie Gelderland een vorm van ondersteuning voor Gelderse dierenambulances en wildopvangcentra die te maken krijgen met slachtoffers van de vogelgriep? Zo nee, waarom niet?

Antwoord:

Nee, daar zien wij geen aanleiding voor.

Vraag 10:

Denkt de provincie Gelderland gezien de recente zorgelijke ontwikkelingen na over (financiële) ondersteuning van de waterschappen en terreinbeheerders bij het verwijderen en bergen van dode watervogels? Zo nee, waarom niet?

Antwoord:

Nee, dit valt onder de reguliere taken van dergelijke organisaties, in zoverre zij zorgdragen voor het verwijderen en bergen van dode watervogels.

Vraag 11:

Denkt de provincie Gelderland samen met de waterschappen en terreinbeherende organisaties na over het toewijzen van een regionale regierol bij het verwijderen van dodelijke slachtoffers van de vogelgriep en andere taken? Zo nee, waarom niet?

Antwoord:

Nee, hier bestaat al een organisatiestructuur voor, waaronder een Vogelgriep-app (dashboard) om meldingen van dood gevonden vogels te registreren, onder regie van het Rijk5 en de NVWA.6

Vraag 12:

Wat is de status van het overleg tussen provincies en het Rijk over extra middelen voor terreinbeheerders?

Antwoord:

Wij hebben daar geen trekkende rol, maar zijn volgend en worden geïnformeerd.

Vraag 13:

Denkt de provincie Gelderland gezien de recente zorgelijke ontwikkelingen na over extra voorlichting aan inwoners over het herkennen van dieren die zijn besmet met het vogelgriepvirus en de risico’s van contact met dode en zieke vogels?

Antwoord:

Het Rijk is hier bevoegd gezag.

Vraag 14:

In hoeverre is de provincie Gelderland betrokken bij de voorbereidingen op een nieuwe pandemie? Wordt er gewerkt aan een provinciaal actieplan?

Antwoord:

Zie antwoord op vraag 6.

Vraag 15:

Hoe kijkt het College naar het gecombineerd houden van kippen en watervogels? Is dit nog wel verstandig in deze tijd?

Antwoord:

Wij volgen het nationaal beleid van het Ministerie van LVVN.

Vraag 16:

Hoe kijkt het College naar het grootschalig fokken en houden van beschermde in het wild levende vogels, zoals fazanten, in relatie tot de vogelgriep? Zou het gezien de huidige omstandigheden niet beter zijn om deze vorm van veehouderij te ontmoedigen?

Antwoord:

Ten aanzien van vermeerderingsbedrijven volgen wij het landelijk beleid. Verder geldt voor alle vormen van gehouden pluimvee geldt een ophokplicht zodra er risico is op uitbraak. Voorts verwachten wij dat de vaccinatiestrategie gaat helpen bij de reductie van uitbraken.

Vraag 17:

Deelt het College de zorgen van virologen over de rol die de vee-industrie speelt bij het ontstaan van voor mensen gevaarlijke varianten van het vogelgriepvirus, omdat het virus zich razendsnel verspreidt in stallen vol genetisch identieke dieren en sneller kan muteren? Zo ja, wat gaat de provincie hiertegen toen? Zo nee, op welke bronnen baseert u zich?

Antwoord:

Wij delen de zorgen en het heeft onze aandacht maar zien op voorhand geen aanleiding tot actie.

Vraag 18:

Welke mogelijkheden heeft de provincie om structureel in te zetten op preventieve maatregelen om toekomstige uitbraken te voorkomen, zoals het verminderen van het aantal dieren per hectare en het instellen van zones tussen pluimveebedrijven enerzijds en waterrijke natuurgebieden en bewoond gebied anderzijds ?

Antwoord:

Zie antwoord op vraag 6.

 

Gedeputeerde Staten van Gelderland

Daniël Wigboldus                              - Commissaris van de Koning

Johan Osinga                                     - Secretaris

 

Danielle van de Weerd kandidatenfoto

Danielle van de Weerd

Statenlid